خانه / اخبار نهاد / آغاز سلسله جلسات تفسیری قرآن کریم در ماه مبارک رمضان

آغاز سلسله جلسات تفسیری قرآن کریم در ماه مبارک رمضان

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

 حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسینی: آغاز نمودن اعمال و گفتار با نام خدا ادب است و عمل را خدایى و نیک فرجام مى‏کند. (ترجمه المیزان، ج‏۱، ص: ۲۵)

به گزارش دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی استان مازندران ؛ روز شنبه مورخه ۹۶/۰۳/۰۶ به مناسبت ماه مبارک رمضان ، سلسله جلسات تفسیر قرآن کریم با حضور ریاست دانشگاه آزاد اسلامی مازندران جناب آقای دکتر نیاز آذری و کارکنان و دانشجویان واحد ساری در مسجد این واحد با همکاری دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی استان مازندران برگزار شد.

در این مراسم حجت الاسلام دکتر حسینی  مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های آزاد اسلامی استان مازندران، به عنوان مفسر مراسم ضمن تبریک  فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، به خواص ،تاثیرات و آثار بسم الله را تشریح کردند، که متن سخنان ایشان به شرح ذیل می باشد:

-تعداد آیات و نزول:

سوره فاتحه هفت آیه دارد و در مکّه نازل شد.

-فضیلت سوره :

لا یخفى أن أفضل سور القرآن سوره الحمد. لأنّ اللَّه تعالى قد جعلها جزءا من الصّلاه التی هی عماد الدین، بحیث لا یسدّ مسدّها شی‏ء من سور القرآن قصارها و طوالها

-اسامی سوره: بیست اسم دارد:

الحمد، فاتحه، سبع المثانی، ام الکتاب، الکافیه،، ام القرآن، وافیه، کنز، صلوه، دعا، شفا، میبدی می نویسد: مصطفى علیه السّلام این سوره را درین خبر سه نام نهاد- یکى سبع مثانى، دیگر فاتحه الکتاب، سدیگر امّ القرآن، سبع مثانى آنست که هفت آیت است و در هر رکعتى نماز بخواندن بوى بازگردند. و نیز گفته‏اند از بهر آنک جبرئیل دو بار بآن فروآمد یک بار بمکه و یک بار به مدینه تعظیم آن را، پس این سوره هم مکى است و هم مدنى. و گفته‏ اند سبع مثانى بآن گفت که این امت را مستثنى است، فلم یخرجها (کشف الأسرار و عده الأبرار، ج‏۱، ص: ۴)

سیمای بسم الله

-آغاز گر ها در ادیان و فرهنگ ها

مسیحیّین تعبیر مى‏کنند: بسم الرّب و المولود و روح القدس. و مشرکین مى‏گفتند: بسم اللات و العزّى. و در عرف مردم متداول است که: این عمل یا بناء یا مؤسّسه را بنام فلان شخص آغاز مى‏کنیم. و گاهى گفته مى‏شود: بیاد او، یا بعنوان او، شروع مى‏کنیم. نظر در همه این موارد به انجام گرفتن و آغاز کردن و صورت گرفتن عملى است بیاد و نام او، بطوریکه یاد او هدف و علّت غایى باشد.پس ذکر بسم اللّه، در آغاز هر سوره‏اى از سوره‏ هاى قرآن مجید: مى‏فهماند که ما باید در همه امور و أعمال خود توجّه بخداوند متعال پیدا کرده، و آنها را بنام و یاد پروردگار متعال انجام بدهیم، نه به مقصد هوا و هوس و دنیا و عنوان مادّى و اشخاص دنیا پرست. (تفسیر روشن، ج‏۱، ص: ۳۲) آغاز نمودن اعمال و گفتار با نام خدا ادب است و عمل را خدایى و نیک فرجام مى‏کند. (ترجمه المیزان، ج‏۱، ص: ۲۵)

-جزئیت بسم الله: و الروایات المتکاثره عنهم (ع) و باتفاق المسلمین على رسمها فی المصاحف من أول الأمر إلى الآن.

در بیان اینکه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» آیه از قران و جزء آن است: میان عامّه اختلاف است. ابو حنیفه و تابعین او بسم اللَّه را جزو قرآن نمیدانند نه در سوره حمد و نه در سایر سوره ها، از این جهت آن را در نماز نمیخوانند و فقط بسم اللَّه وسط سوره نمل را جزو قرآن میدانند. جماعتى از آنها بسم اللَّه را در سوره حمد جزو دانسته و در سایر سوره‏ها جزو نمیدانند و در نماز سوره حمد را با بسم الله میخوانند.برخى از آنها مانند شافعى و پیروانش بسم اللَّه را در سوره حمد و در سایر سوره‏ ها (غیر سوره برائه) جزو قرآن میدانند.شیعه امامیّه متّفقا بسم اللَّه را در سوره حمد و سایر سوره‏ هاى قرآن (جز سوره برائه) جزو قرآن و اعظم آیات آن میدانند و قرائت آن را در نماز چه در حمد و چه در سوره واجب و بلند خواندن آن را در نمازهاى جهریه واجب و در نمازهاى اخفائیّه مستحبّ میدانند و پایه این اتفاق اخبارى است که از پیغمبر ص و ائمه اطهار ع رسیده است.بنا بر مذهب امامیه و شافعیه که بسم اللَّه را آیه مستقل و جزو سوره می دانند، صراط الذین انعمت علیهم تا و لا الضالین یک آیه محسوب میشود و بنا بر مذهب مالک و ابو حنیفه که بسم اللَّه را جزو سوره نمیدانند، صراط الذین انعمت علیهم یک آیه و ما بعد آن آیه دیگر محسوب میگردد.

میبدی ، سید قطب، فخر رازی  … از عالمان اهل سنت بسم الله را جز قرآن دانسته اند:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ از سوره فاتحه آیتى است و عین قرآن است، خواندن آن در نماز واجب، و جهر آن در نماز جهرى سنّت».(کشف الأسرار و عده الأبرار، ج‏۱، ص: ۴)

«تبدأ السوره: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» .. و مع الخلاف حول البسمله: أ هی آیه من کل سوره أم هی آیه من القرآن تفتتح بها عند القراءه کل سوره، فإن الأرجح أنها آیه من سوره الفاتحه، و بها تحتسب آیاتها سبعا. و هناک قول بأن المقصود بقوله تعالى: «وَ لَقَدْ آتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ» .. و هو سوره الفاتحه بوصفها سبع آیات «مِنَ الْمَثانِی» لأنها یثنى بها و تکرر فی الصلاه. (فی ظلال القرآن، ج‏۱، ص: ۲۲)

«قد أطال الفخر فی هذا المقام المقال و أورد ست عشره حجه لإثبات أنها آیه من الفاتحه … » (روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج‏۱، ص: ۴۲)

-جهر به بسم الله الجهر بالبسمله

جهر به بسم الله: یجهر بها باتفاق الإمامیه و اجماع اهل البیت و عملهم و حدیثهم و حدیث اهل السنه عن رسول اللّه (ص) من طریق علی (ع) … چون «بِسْمِ اللَّهِ» گفتن براى گوینده اتّصاف به یکى از علامتهاى الهى و در واقع به منزله سلاحى است در برابر شیطان که شیطان از آن فرار مى‏کند لذا امر فرموده است که «بِسْمِ اللَّهِ» بلند خوانده شود به خلاف استعاذه، که بهتر است آهسته خوانده شود. (ترجمه بیان السعاده، ج‏۱، ص: ۲۷۵)

امام فخر رازی در تفسیر مفاتیح الغیب خویش در «الجهر بالبسمله فی الصلاه:» المسأله التاسعه [الجهر بالبسمله فی الصلاه]: یروى عن أحمد بن حنبل أنه قال: التسمیه آیه من الفاتحه إلا أنه یسر بها فی کل رکعه، و أما الشافعی فإنه قال: إنها آیه منها و یجهر بها، و قال أبو حنیفه: لیست آیه من الفاتحه إلا أنها یسر بها فی کل رکعه و لا یجهر بها أیضاً، فنقول: الجهر بها سنه، و یدل علیه وجوه و حجج. وی شش دلیل آورده برای ارجحیت جهر بسم الله در نماز وی در دلیل پنج می نویسد:  الحجه الخامسه: روى البیهقی فی «السنن الکبیر» عن أبی هریره قال: کان رسول اللّه صلى اللّه علیه و سلم یجهر فی الصلاه ببسم اللّه الرحمن الرحیم، ثم إن الشیخ البیهقی روى الجهر عن/ عمر بن الخطاب، و ابن عباس، و ابن عمر، و ابن الزبیر، و أما أن علی بن أبی طالب رضی اللّه عنه کان یجهر بالتسمیه فقد ثبت بالتواتر، و من اقتدى فی دینه بعلی بن أبی طالب فقد اهتدى، (مفاتیح الغیب، ج‏۱، ص: ۱۷۹)

وی در ادامه در جمع بین اقوال نیز آورده است: روى أبو قلابه عن أنس أن رسول اللّه صلى اللّه علیه و سلم و أبا بکر و عمر کانوا یجهرون ببسم اللّه الرحمن الرحیم.  و نحن و إن شککنا فی شی‏ء فإنا لا نشک أنه مهما وقع التعارض بین قول أنس و ابن المغفل و بین قول علی بن أبی طالب علیه السلام الذی بقی علیه طول عمره فإن الأخذ بقول علی أولى، فهذا جواب قاطع فی المسأله.

ثم نقول: هب أنه حصل التعارض بین دلائلکم و دلائلنا، إلا أن الترجیح معنا، و بیانه من وجوه: الأول: أن راوی أخبارکم أنس و ابن المغفل، و راوی قولنا علی بن أبی طالب علیه السلام و ابن عباس و ابن عمر و أبو هریره، و هؤلاء کانوا أکثر علماً و قرباً من رسول اللّه صلى اللّه علیه و سلم من أنس و ابن المغفل. (مفاتیح الغیب، ج‏۱، ص: ۱۸)

 

  • اعراب بسمله: (بسم اللّه) یتعلق بمحذوف یشیر الیه ظاهر المقام. و قیل تقدیره ابدءوا او اقرأوا. فالظاهر ان البسمله فی جمیع السور متعلقه بکلمه «ابدء» للمتکلم من قول اللّه جل اسمه تنویها بجلال اسمه الکریم و برکاته و تعظیما له لجلال المسمى و عظمته جلّ شأنه و له الأسماء الحسنى کما أمر فی القرآن بذکر اسمه و تسبیحه کما فی سوره المائده و الحج و المزّمل و الدهر و الأعلى
  • خدا هزار و یک اسم دارد: «أما قوله جل جلاله: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ففیه نوعان من البحث: النوع الأول: قد اشتهر عند العلماء أن للّه تعالى ألفا و واحدا من الأسماء المقدسه المطهره، و هی موجوده فی الکتاب و السنه» (مفاتیح الغیب، ج‏۱، ص: ۲۳)
  • خواص و سیمای بسم الله: براى آیه بسم اللَّه خواص بسیارى در اخبار ذکر شده که به پاره از آنها ذیلا اشاره می شود:

۱- بسم الله در شروع به هر کارى موجب اتمام و اکمال و عامل قداست یافتن کارها و بیمه کردن آنها است: رسول اکرم: »کل امر ذى بال لم یبدء فیه ببسم اللَّه فهو ابتر و فی روایه اخرى لم یذکر فیه بسم اللَّه الرحمن الرحیم فهو ابتر» نیز امیر المؤمنین ع فرمود: »انّ اللَّه یقول انا احق من سئل و اولى من تضرّع الیه فقولوا عند افتتاح کل امر صغیر او عظیم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اى استعین على هذا الامر باللّه»

۲- در هر گرفتارى موجب وصول به مقصد است چنانچه از پیغمبر فرمود: «من حزنه امر یتعاطاه فقال بسم اللَّه الرحمن الرحیم و هو مخلص للَّه و یقبل بلبه الیه لم ینفک عن احدى اثنتین امّا بلوغ حاجته فی الدنیا و امّا یعدّ له عند ربّه و یدّخر له لدیه و ما عند اللَّه خیر و ابقى للمؤمنین»

۳- نوشتن آن بر در خانه موجب دفع بلا می شود: روایت شدهکه فرعون پیش از آنکه کافر شود و دعوى الوهیت کند بر بالاى قصرش بسم اللَّه الرحمن الرحیم نوشته بود و تا این نوشته باقى بود عذاب بر وى نازل نشد.

۴- موجب حفظ از بلاست: حضرت باقر فرمود: «اول کل کتاب نزل من السماء بسم اللَّه الرحمن الرحیم فاذا قرأتها فلا تبال ان لا تستعیذ فاذا قرأتها سترتک فیما بین السماء و فی الارض»

امام صادق(ع) می فرماید: «اَلَا أُعَلِّمُکَ کَلِمَاتٍ إِذَا وَقَعْتَ فِی وَرْطَهٍ أَوْ بَلِیَّهٍ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ فَإِنَّ اللَّهَ یَصْرِفُ بِهَا عَنْکَ مَا یَشَاءُ مِنْ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ.

۵- دفع دشمن، حضرت صادق ع: «کان رسول اللَّه ص اذا دخل منزله و اجتمعت علیه قریش یجهر ببسم اللَّه الرّحمن الرحیم و یرفع بها صوته فتولّى قریش فرارا»

۶- در ابتداى وضوء موجب طهارت همه بدن می گردد: در تفسیر امام حسن عسکری(ع) در ثواب شروع وضو با بسمله آمده است: « وَ إِنْ قَالَ فِی أَوَّلِ وُضُوئِهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ طَهُرَتْ أَعْضَاؤُهُ کُلُّهَا مِنَ الذُّنُوب؛[۱۰] و اگرگفت بسم الله در آغاز وضویش، باعث پاک شدن همه اعضا از گناهان می شود.» «من قاله فی اول وضوئه طهرت جمیع جسده و من لم یسمّ لم یطهر الّا ما اصابه الماء».

۷- جهر ببسم اللَّه در نماز موجب طرد شیطان می شود: حضرت سجاد علیه السّلام به ابى حمزه ثمالى فرمود: «انّ الصّلاه اذا قیمت جاء الشّیطان الى قرین الامام فیقول هل ذکر ربّه فان قال نعم، ذهب و ان قال لا، رکب کتفیه و دلّى رجلیه فى صدره فکان امام القوم حتى ینصرفوا قال الثمالى فقلت جعلت فداک أ لیس یقرءون القرآن؟ قال بلى لیس حیث تذهب، انّما هو الجهر ببسم اللَّه الرحمن الرحیم»

۸- دفع مضارّ طعام، برکت طعام و طرد شیطان در موقع غذا خوردن: الکافى: «اذا وضعت المائده حفّها اربعه آلاف ملک فاذا قال العبد بسم اللَّه قالت الملائکه بارک اللَّه لکم فى طعامکم ثمّ یقولون للشیطان اخرج یا فاسق لا سلطان لک علیهم».

امیر المؤمنین ع: «ضمنت لمن سمّى على طعام ان لا یشتکى منه».

۹- در موقع خلع لباس موجب می شود که شیاطین آن را در بر نکنند: پیغمبر ص فرمود: «اذا خلع احدکم ثیابه فلیسمّ لان لا یلبسه الجنّ».

۱۰- موقع کشف عورت باعث ستر آن از شیاطین می شود: حضرت باقر ع فرمود: «اذا کشف احدکم لبول او لغیر ذلک فلیقل بسم اللَّه فان الشیطان یغضّ بصره عنه حتى یفرغ».

۱۱- در موقع ورود در خانه یا اطاق موجب فرار شیطان و نزول برکت می شود: حضرت امیر المؤمنین ع فرمود: «اذا بلغ احدکم باب حجرته فلیسمّ فانه یفرّ الشیطان و اذا دخل بیته فلیسمّ فانه منزل البرکه و تؤنسه الملائکه».

۱۲- گفتن بسم اللَّه در موقع زناشویی و جماع موجب دفع شیطان می شود و اگر بسم اللَّه نگوید شیطان در جماع و نطفه شرکت می کند: «انّ الرجل اذا دنى من المرأه و جلس مجلسه حضره الشیطان فان هو ذکر اسم اللَّه تنحّى الشیطان عنه فان فعل و لم یسمّ ادخل الشیطان ذکره فکان العمل منهما جمیعا و النطفه واحده»

۱۳- در وقت سوار شدن موجب دفع شیطان می گردد، رسول خدا ص فرمود: «اذا رکب الرجل فسمى ردفه ملک یحفظه حتّى ینزل فان رکب و لم یسمّ ردفه شیطان».

۱۴- غفران والدین: حضرت پیغمبر ص: هرگاه معلم به طفل تعلیم دهد «بسم اللّه» را، بنویسد خدا برائتى براى بچه و براى پدر و مادر او و برائتى براى معلم. پیامبر خدا(ص) فرمود: «أَنَّهُ إِذَا قَالَ الْمُعَلِّمُ لِلصَّبِیِّ قُلْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَقَالَ الصَّبِیُّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ کَتَبَ اللَّهُ بَرَاءَهً لِلصَّبِیِّ وَ بَرَاءَهً لِأَبَوَیْهِ وَ بَرَاءَهً لِلْمُعَلِّمِ؛

۱۵- شانگر رنگ و صبغه‏ى الهى و بیانگر جهت‏گیرى توحیدى و رمز توحید و توکّل به خدا است.

۱۶- ذکر خداست، یعنى که خدایا من تو را فراموش نکرده‏ام.

۱۷- بیانگر انگیزه ماست، یعنى خدایا هدفم تو هستى نه مردم، نه طاغوت‏ها و نه جلوه‏ها و نه هوس‏ها.

۱۸- هنگام افطار

امام کاظم ع می فرماید: «أَنَّ لِکُلِّ صَائِمٍ عِنْدَ فُطُورِهِ دَعْوَهً مُسْتَجَابَهً فَإِذَا کَانَ أَوَّلُ لُقْمَهٍ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ [اللهم ] یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَهِ اغْفِرْ لِی قَالَ وَ فِی رِوَایَهٍ أُخْرَی بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَهِ اغْفِرْ لِی فَإِنَّهُ مَنْ قَالَهَا عِنْدَ إِفْطَارِهِ غُفِرَ لَهُ؛

۱۹-  هنگام دعا

رسول خدا(ص) فرمود: «لَا یُرَدُّ دُعَاءٌ أَوَّلُهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ.

۲۰- هنگام خواب: از رسول گرامى خدا صلی الله علیه و آله روایت شده است که فرمودند: هر گاه بنده در هنگام خواببسم الله الرحمن الرحیمبگوید، خداوند مى فرماید: فرشتگانم ! نفس کشیدنهایش را تا صبح حسنات به حساب آورید و برایش بنویسید.

۲۱- شرط حلّیت ذبیحه ، ذکر اسم الله است نه بخصوصه. خداوند در قرآن می‌فرماید «و لا تأکلوا ممّا لم یُذْکَر اسمُ الله علیه و إنّه لفسقٌ»

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *