سرخط خبرها
خانه / تیتر یک / دیوان امیرالمؤمنین/قرآن را با فکر، خضوع و نزدیک شدن به خدا بخوان!

دیوان امیرالمؤمنین/قرآن را با فکر، خضوع و نزدیک شدن به خدا بخوان!

ابن ابی الحدید در “شرح نهج البلاغه” داستانی با سند نقل می کند و می گوید: خیر البشر؛ علی (ع) در ماه رمضان هر شب مردم را به شام دعوت می کرد و به آنها گوشت می خورانید. امّا خود از غذای آنها نمی خورد. پس از صرف شام برای آنها خطابه می خواند و موعظه می کرد، یک شب حاضران در حالی که مشغول صرف غذا بودند درباره شاعران گذشته به بحث می پرداختند، علی پس از صرف غذا سخن گفت و در ضمن فرمود: “ملاک کار شما دین است، مایه حفظ و نگهداری شما تقوا است، ادب زیور شما است و حلم حصارِ آبروی شما است.”

به گزارش دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد استان مازندران؛ زیبایی، بیان، قلم و طبع شعر از نعمت های الهی هستند که خداوند به هر کس صلاح دید عطا می کند. تعمت هایی نیستند که بتوان از طریق زور و پول و مقام به چنگ آورد و این نعمت ها هم تا آنجا که خدا بخواهد برای انسان حفظ می کند. از آنجایی که قبل از اسلام، بهترین شعرها در خانه کعبه آویزان می شد و بنام “مُعلقات” شهرت داشت؛ درباره مسائل جنسی مقدّمات و مؤخّرات آن بود. و شعری از همه زیباتر بود که غرادز را بهتر و شدیدتر تحریک کند. بعد از اسلام، انقلابی در شعر روی داد که تفاوت آن به وضوح مشخص و روشن بود که مهمترین مضمون آن؛ توجه به فقرا، کمک به درماندگان و خدمات اجتماعی بود. بعد از مبارزه عملی پیامبر اسلام، دین مُبین خود را در جریان رشد قرار داد و بر ادیان دیگر به تدریج به پیروزی رسید.

در مورد قضیۀ سرودن شعر توسط امام علی(ع) در ابتدا باید گفت که گروهى بیش از دو بیت را براى حضرت ، ثابت نمى دانند و برخى دیگر ، همه اشعار دیوان هاى موجود منسوب به وى را از وى مى دانند. در یک نگاه کلّى ، دو دیدگاه در این باره به دست مى آید : الف: برخى تعداد اشعار را اندک و لقب «شاعر» دادن به امام علیه السلام را نادرست مى دانند ؛ البته برخى از ایشان تصریح دارند که نسبت دادن این عنوان به امام علیه السلام بر مقام ایشان نمى افزاید و حتى شاید از آن بکاهد. یونس بن حبیب نحوى ، ابوعثمان بکربن محمد مازنى ،محمدبن عمران کاتب مرزبانى ، زمخشرى ، فیروزآبادى و سید على خان کبیر ؛ از کسانى اند که صحّت نسبت بیش از دو بیت را به على علیه السلام نپذیرفته اند . یاقوت حَمَوى ، پنج بیت دیگر به آن دو بیت افزوده است . همچنین مورّخانى چون یعقوبى ، مسعودى ، ابن قتیبه و طبرى در کتاب هاى خود به اشعار امام على علیه السلام اشاره نکرده اند و این ، نشان از اندکىِ سروده ها دارد .

ب: برخى او را «شاعر» مى شناسند . شَعبى گفته است : ابوبکر ، عمر و عثمان ،شعر مى گفتند و على شاعرترین آنان بود . ابن عبد ربّه ، مى گوید : ابوبکر و عمر ، شاعر بودند و على شاعرترین آنان بود . قَلقَشندى از سعید بن مسیَّب آورده است که ابوبکر و عمر ، خوب شعر مى گفتند و على شاعرترین آنان بود .  محمّد بن طلحه شافعى (م ۶۵۲ ق) ، سبط ابن جوزى (م ۶۵۴ ق)  و شِبْلَنجى (م ۱۲۹۸ ق) در کتاب هاى خود ، براى سخنان امام على علیه السلام دو عنوان منثور و منظوم قرار داده و شعرهاى بسیارى به حضرت نسبت داده اند .همچنین قاضى قُضاعى بخشى از کتابش را به اشعار حضرت امیر علیه السلام اختصاص داده است . یکى از محقّقان در این باره چنین داورى مى کند : ” خلاصه کلام ، این است که حضرت ، محققا زیادتر از دو بیت شعر فرموده است و شاید عدد تقریبى ابیاتش همان دو صد بیتى باشد که آنها را ابوالحسن على بن احمد فَنجگِردى نیشابورى در یک جا به نام سَلْوه الشیعه یا تاج الأشعار گرد آورده است . “

یعسوب المؤمنین در بخشی از قصیده خود می فرماید: جوانمردی که فقیر است، وقتی حرف صحیح می زند می گویند مطلب او صحیح نیست. سیّد العرب؛ در بخشی از اندرز به امام حسین(ع) می سُراید: رِزق تضمین شده است، بنابراین لازم است که نسبت به خواسته های خود زیاده روی نکنی، توجه تو فقط به چنگ آوردن ثروت نباشد. رِزق سریع تر از چشم برهم زدن، آنگاه که خدا خواسته است به انسان می رسد. ایشان، موضع سرّ الله را به اندرز گیری از قرآن تأکید می کند و می فرماید: کتاب خدا را تا آنجا که قدرت داری بخوان و در میان کسانی که به قرآن عمل می کنند و آن را در نظر دارد؛ آن را قرائت کن.

مطالبی که در این بخش، در خصوص موضوعاتی از قبیل: ارزش علم،پرهیز از رفاقت با غافلان ،دنبال رِزق رفتن و همچنین بخشی از اندرز خود به امام حسین(ع) می خوانید؛ منسوب به “انوار العقول” می باشد که مورد توجه صاحب نظران نیز قرار گرفته است. مرحوم علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی در این باره می گوید: دیوان منسوب به امام علی(ع) است و قطب الدین کیدری؛ شارح نهج البلاغه آن را جمع آوری کرده است. اشعار مربوط به این موضوعات توسط ابوالحسن على بن احمد فَنجگِردى نیشابورى ترجمه شده، و پس از آن وی به نسخۀ “سیّد ابوالبرکات هبه الله بن محمّد حسینی” دست یافت و باز هم به آن اشعار اضافه نمود. بسیاری از اشعاری که ایشان جمع آوری کرده با ذرک مدرک نقل شده است. ترجمه این اشعار توسط ” مصطفی زمانی” ترجمه شده است.

امام علی(ع) در دیوان خود، در خصوص ارزش علم ، در آغاز می سُراید: ” انسان که بصورت همه چون یکدیگرند؛ باید که به عین مهر در هم نگرند” . وی با اشاره به اینکه مردم از نظر هیکل مثل یکدیگر هستند و پدر آنان آدم و مادرشان حواست، می فرماید: انسان هایی که از نظر نژاد شرافتی دارند که به آن می بالند باید در نظر بگیرند که اصل آنان از آب و خاک به عمل می آید. امام شیعیان، افتخار را در سخاوت و شرافت می دانند و در ادامه اگر شرافتی باید در نظر گرفته شود آن را به دانشمندان اختصاص می دهند، چرا که انان هدایت یافته اند، راهنمای رهنمود طلباند.[پس افتخار مخصوص دانشمند راهگشائی ست که خود راه یافته باشد.] امیرالمؤمنین(ع) ارزش فرد را به عملی می داند که شخص خوب انجام می دهد و نادان را نسبت به دانشمندان دشمن معرفی می کنند. أعلمُ الأمّه آنگونه علم و داشتن علم را مهم تعریف می نماید که در ادامه می نویسد: اگر دنبال فخر هستی؛ دنبال دانش باش و چیز دیگری را عوضِ آن در نظر نگیر، زیرا مردم در کم مُرده اند و دانشمندان زنده هستند.

أوّلُ مَن صلّی؛ آدمی را از دوستی با نادان بر حذر می دارد و می فرماید: از او دوری کن و از خود او را بران، زیرا دوستی با آنان هلاکت را به ارمغان خواهد آورد. وی شخص را با هم نشینی او می سنجد و برای هر چیزی یک نمونه و شبیه وجود دارد. ایشان از بی وفایی و خیانت در اشعار خود گِله مند می سُراید: و أسلمنی الزمانُ إلى صدیقٍ؛کثیرِ الغدرِ لیس له رعاءُ : روزگار مرا به دوستی مبتلا کرده که در دوستی خیانتش فراوان است و رعایت دوستی نمی کند، وی در ادامه می فرماید: تمام دوستی ها بخاطر خداست که نشأت می گیرد، امّا دوستی هایی که براساس گناه است، به کدورت و جدائی می انجامد. [وَلاَ یَصْفُو مَعَ الفِسْقِ الإِخَاءُ] . امام علی(ع) همچنین در خصوص پیمان شکنی با تواضع و خشوع تمام می سُراید: هرگاه پیمانی را از خویشاوند نادیده گرفتم، کرامت و حیای من اجاز اعتراض نمی دهد. ایشان می فرمایند: ” یدیمونَ الموده ما رأونی؛و یبقى الودُّ ما بقیَ اللقاءُ ” ، [افرادی که به وفای خود عمل نمی کنند] هر وقت من را می بینند دوستی را ادامه می دهند و محبّت آنها تا پیش هم هستیم باقی ست. ir_hiapp_divaan

امام المتّقین؛ در خصوص دنبال رِزق رفتن می سُراید: تأمین زندگی با آرزو نیست، بلکه باید مثل دیگران بر سرِ چاه زندگی قرار گیری. یک روز دَلوِ از چاه با آب فراوان بالا می آید و یک روز با آب کم و لجن. افرادی هستند که برای بدست آوردن مال فراوان دویدند و به چیزی نرسیدند، دیگری هم دوندگی نکرد و به ثروت رسید. تلاشگرانی که ثروت را جمع می کنند، از روی شقاوتِ خود برای زن و فرزندی به ارث می گذارند که دشمنان خود هستند. [تلمیح به آیۀ ۱۴ سوره تغابن] . یعسوب المؤمنین در ادامه قصیده خود می فرماید: جوانمردی که فقیر است، وقتی حرف صحیح می زند می گویند مطلب او صحیح نیست.

سیّد العرب؛ در بخشی از اندرز به امام حسین(ع) می سُراید: رِزق تضمین شده است، بنابراین لازم است که نسبت به خواسته های خود زیاده روی نکنی، توجه تو فقط به چنگ آوردن ثروت نباشد. رِزق سریع تر از چشم برهم زدن، آنگاه که خدا خواسته است به انسان می رسد. ایشان، موضع سرّ الله را به اندرز گیری از قرآن تأکید می کند و می فرماید: کتاب خدا را تا آنجا که قدرت داری بخوان و در میان کسانی که به قرآن عمل می کنند و آن را در نظر دارد؛ آن را قرائت کن. قرآن را با فکر، خضوع و نزدیک شدن به خدا بخوان و خدای خود را از روی اخلاص عبادت کن.

وی در خصوص دوستی خطاب به سیّدالشهدا می سُراید: هرچه می توانی به مهمان احترام کن و آنقدر به او احترام نما که فکر کند تو از اقوام و میراث خوارش هستی. آنگاه که با رفیق خود دوستی می کنی، دوستی خود را با وی حفظ کن تا همیشه از تو دفاع کند و به فکر دوست همانند مریضی که به فکر سلامتی خود می باشد باش و از رفیق درغگو پرهیز کُن و شخصی را که دروغ نمی گوید مورد توجه قرار بده؛ دروغگو همنشین خود را آلوده می سازد؛ او بیش از انتظار با زبان به تو کمک می کند و به هنگام عمل همانند روباه به تو حیله می زند.

منابع:

  • سیری در نهج البلاغه، مرتضی مطهری
  • دیوان امام علی(ع)؛ ترجمه مصطفی زمانی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *